Ngày 11/08/2026, tại thành phố Novosibirsk, Tổng thống Liên bang Nga Vladimir Putin đã chủ trì phiên họp của Hội đồng về Khoa học và Giáo dục, tập trung thảo luận các giải pháp hiện đại hóa hạ tầng nghiên cứu quốc gia, phát triển các tổ hợp nghiên cứu quy mô lớn (mega-science) và thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động khoa học.

Phát biểu tại phiên họp, Tổng thống Vladimir Putin nhấn mạnh các dự án nghiên cứu quy mô lớn đang góp phần hình thành hệ thống hạ tầng khoa học, giáo dục và xã hội hiện đại tại nhiều địa phương. Theo ông, các cơ sở nghiên cứu này cần được khai thác theo cơ chế mở, tạo điều kiện để các nhà khoa học, giảng viên, sinh viên, trường đại học và viện nghiên cứu trên cả nước cùng tiếp cận và sử dụng. Tổng thống cũng khẳng định việc tập trung nguồn lực của các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và các tập đoàn công nghệ là yếu tố quyết định để tạo ra những đột phá khoa học.

Trước khi diễn ra phiên họp, Tổng thống Putin đã thăm Trung tâm sử dụng chung "Nguồn photon vòng tròn Siberia" (SKIF) – một trong những dự án mega-science trọng điểm của Nga. Ông đánh giá SKIF là một trong những máy gia tốc hạt mạnh nhất thế giới hiện nay, thậm chí ở một số thông số kỹ thuật còn chưa có công trình tương đương. Theo kế hoạch, những trạm nghiên cứu đầu tiên của tổ hợp sẽ được đưa vào vận hành trước cuối năm 2026.

Tại phiên họp, Bộ trưởng Khoa học và Giáo dục đại học Valery Falkov cho rằng việc phát triển các tổ hợp mega-science đòi hỏi một thế hệ nhân lực mới có khả năng thiết kế, vận hành và khai thác các hệ thống nghiên cứu hiện đại. Theo đó, sự tham gia của các trường đại học vào các dự án mega-science cần trở thành một trong những tiêu chí đánh giá chất lượng cơ sở giáo dục đại học. Ông cho biết Đại học Quốc gia Novosibirsk hiện đã triển khai chương trình đào tạo về các phương pháp nghiên cứu synchrotron và mô hình này sẽ tiếp tục được mở rộng tại nhiều trường đại học khác.

Bộ trưởng cũng đề xuất cập nhật các tiêu chí xác định dự án mega-science phù hợp với bối cảnh phát triển khoa học hiện nay, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu nhưng phải bảo đảm chất lượng dữ liệu và xây dựng các cơ chế kiểm chứng thông tin khoa học nhằm hạn chế những kết quả nghiên cứu thiếu tin cậy.

Phó Thủ tướng Dmitry Chernyshenko cho biết Chính phủ Nga đang triển khai chương trình thí điểm "AI trong khoa học" trên 9 lĩnh vực thuộc các dự án quốc gia về phát triển công nghệ, với sự tham gia của các doanh nghiệp công nghệ hàng đầu như Sber, Yandex và T-Bank. Chính phủ cũng đặt mục tiêu số hóa toàn bộ dữ liệu khoa học của Nga để xây dựng kho dữ liệu dùng chung phục vụ đào tạo các mô hình AI quốc gia.

Theo đề xuất của Phó Thủ tướng, Trung tâm SKIF sẽ là cơ sở nghiên cứu đầu tiên ứng dụng AI trong quản lý và khai thác các tổ hợp mega-science. Đồng thời, Nga sẽ phát triển hạ tầng AI khoa học dựa trên Mạng máy tính nghiên cứu quốc gia do Viện Kurchatov quản lý, giúp các nhà khoa học được truy cập miễn phí vào tài nguyên tính toán của các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ trên toàn quốc. Hiện nhiều nền tảng AI hỗ trợ nghiên cứu như AI for Science của Sber, iFORA của Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (HSE) hay Talisman của Viện Hàn lâm Khoa học Nga đã được đưa vào sử dụng.

Thông tin thêm: Hạ tầng nghiên cứu "mega-science" của Nga

Các tổ hợp nghiên cứu mega-science là những cơ sở hạ tầng khoa học quy mô đặc biệt lớn, sử dụng các thiết bị nghiên cứu hiện đại như máy gia tốc hạt, nguồn bức xạ synchrotron, nguồn neutron và các tổ hợp nghiên cứu vật lý năng lượng cao. Đây là nền tảng để thực hiện các nghiên cứu tiên phong trong vật lý, hóa học, vật liệu mới, sinh học, y học và công nghệ cao.

Nga hiện đang triển khai một số dự án mega-science trọng điểm như SKIF tại Novosibirsk và NICA tại Dubna, đồng thời coi đây là một trong những trụ cột của chiến lược phát triển khoa học và công nghệ quốc gia. Bên cạnh đầu tư hạ tầng, Chính phủ Nga cũng ưu tiên đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy hợp tác giữa các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, cũng như ứng dụng trí tuệ nhân tạo nhằm nâng cao hiệu quả nghiên cứu và rút ngắn thời gian tạo ra các kết quả khoa học có giá trị.