Số lượng sinh viên nước ngoài tăng mạnh, đến năm 2030 cứ 10 sinh viên ở Nga thì 1 người là người nước ngoài

Ảnh của hãng tin Moscow

Tại Nga, số lượng sinh viên đến từ các nước CIS đang giảm dần, trong khi số sinh viên đến từ các nước châu Á ngày càng tăng. Tổng tỷ lệ sinh viên nước ngoài tại các trường đại học Nga tăng nhanh đến mức đến năm 2030, cứ 10 sinh viên ở Nga có thể có 1 người là người nước ngoài – theo dự báo của Trung tâm Kinh tế Giáo dục Liên tục (CENO) thuộc Học viện Tổng thống. Chính quyền Nga có kế hoạch tăng số sinh viên nước ngoài đang học tập lên 500.000 người vào năm 2030. Theo tính toán của các chuyên gia, đến thời điểm đó, cứ 4 sinh viên nước ngoài thì 1 người sẽ học các chương trình y khoa.

Tăng trưởng ổn định số lượng sinh viên nước ngoài

Tại Nga đang ghi nhận sự tăng trưởng ổn định về số lượng sinh viên nước ngoài. Từ năm 2010 đến năm 2024, con số này đã tăng từ 154.000 lên 356.000 người. “Hiện nay, trong hệ thống giáo dục đại học Nga đang có hơn 414.000 sinh viên nước ngoài đến từ 184 quốc gia”, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Giáo dục đại học Nga Valery Falkov cho biết.

Giới chức Nga đặt mục tiêu nâng số sinh viên nước ngoài lên 500.000 người vào năm 2030. Các chỉ tiêu như vậy, cụ thể, đã được đưa vào sắc lệnh tổng thống “Về các mục tiêu phát triển quốc gia của Liên bang Nga đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2036”.

Trong hơn 10 năm qua, tỷ lệ sinh viên nước ngoài trong tổng số sinh viên đại học Nga đã tăng hơn 2,5 lần: từ 3% năm 2013 lên 7,2% năm 2025, – theo nhận xét của Inna Karakchieva, nghiên cứu viên cao cấp tại CENO thuộc Học viện Tổng thống. Nếu duy trì động lực hiện tại, các chuyên gia dự báo rằng đến năm 2030, cứ 10 sinh viên và cựu sinh viên đại học ở Nga sẽ có 1 người là người nước ngoài.

Thay đổi cơ cấu nguồn gốc sinh viên

Việc học tập tại Nga trước hết thu hút sinh viên từ các nước CIS, cũng như từ các nước đang phát triển – Trung Quốc, Ấn Độ, các nước Trung Đông và châu Phi. Tuy nhiên, cơ cấu các nước gửi sinh viên đang thay đổi. Nếu năm 2010, sinh viên từ các nước CIS chiếm 76% tổng số sinh viên nước ngoài, thì đến năm 2024, tỷ lệ này giảm xuống còn 60%, – theo nghiên cứu của Học viện Tổng thống. Trong cùng giai đoạn, tỷ lệ sinh viên từ các nước châu Á (ngoại trừ các nước châu Á thuộc CIS) tăng từ 14% lên 21%. Tỷ lệ sinh viên từ các nước châu Phi tiệm cận 10%, so với 4% năm 2010.

Tại Nga đang học khoảng 25.000 sinh viên từ Ấn Độ, theo dữ liệu của Học viện Tổng thống. Số công dân Trung Quốc đang học tại các trường đại học Nga theo các chương trình giáo dục chính là 56.000, Đại sứ Nga tại Trung Quốc Igor Morgulov cho biết vào cuối năm ngoái. Con số này tương đương với số sinh viên từ Kazakhstan (55.500), Turkmenistan (53.300), Uzbekistan (47.500), theo báo cáo của Hội đồng Đối ngoại Nga (RSMD).

Đặc điểm dòng sinh viên chảy vào Nga

Dòng sinh viên vào Nga có những đặc điểm riêng, – theo nhận xét của Tatyana Klyachko, Giám đốc CENO thuộc Học viện Tổng thống. Theo bà, nhóm lớn nhất là thí sinh từ Kazakhstan và Turkmenistan. “Trung Quốc chủ yếu là sinh viên thạc sĩ, trong khi Ấn Độ, Ai Cập và Malaysia tập trung vào các chuyên ngành y khoa – phần lớn do thiếu hụt bác sĩ tại các nước này”, bà cho biết.

Ngo ra, bà Klyachko lưu ý rằng giáo dục y khoa ít bị ảnh hưởng bởi các thay đổi hình thức liên quan đến hệ thống Bologna. Theo tính toán của các nhà khoa học từ Đại học Sechenov, đến năm 2030, số sinh viên nước ngoài học các chương trình y khoa tại các trường đại học Nga có thể đạt 117.000 người.

Doanh thu từ xuất khẩu giáo dục tăng

Doanh thu của các trường đại học Nga từ việc đào tạo sinh viên nước ngoài cũng đang tăng. Theo dữ liệu của Học viện Tổng thống, doanh thu của các trường đại học Nga từ hoạt động giáo dục theo hợp đồng với sinh viên nước ngoài trong năm 2023 đã tăng 27,7% so với năm trước và đạt 40,5 tỷ ruble. Tăng trưởng xuất khẩu dịch vụ giáo dục đã tiếp tục năm thứ 5 liên tiếp, trong đó khối lượng doanh thu gần như gấp đôi so với năm 2019, khi chỉ số này là 20,5 tỷ ruble.

Hơn một nửa (55%) tổng số tiền từ sinh viên nước ngoài chảy vào Nga tập trung ở 6 khu vực: Moskva, Saint-Petersburg, Bashkortostan, Tatarstan, Primorsky Krai và tỉnh Volgograd.

Ví dụ về phát triển thành công xuất khẩu giáo dục, theo các chuyên gia, hiện nay là Tatarstan – nơi năm 2023 thu về gần 4 tỷ ruble từ hoạt động giáo dục với sinh viên nước ngoài. Để so sánh: các trường đại học Saint-Petersburg trong cùng kỳ thu về dưới 3 tỷ ruble.

So sánh với Mỹ

“Hiện nay tại các trường đại học Nga đang học khoảng 370.000 sinh viên nước ngoài trên tổng số khoảng 4,66 triệu người. Tỷ lệ của họ là khoảng 8,5%”, bà Tatyana Klyachko lưu ý. Theo chỉ số tương đối, con số này tương đương với Mỹ, bà tiếp lời. “Tuy nhiên, về con số tuyệt đối thì sự khác biệt rất lớn: các trường đại học Mỹ tiếp nhận hơn 1 triệu sinh viên nước ngoài. Nói cách khác, thống kê của Nga phần nào trông thuyết phục hơn do cơ sở so sánh tổng thể nhỏ hơn”, chuyên gia nhận định.

Xu hướng theo cấp học

Nga vẫn hấp dẫn đối với thí sinh nước ngoài trong phân khúc đào tạo có chi phí hợp lý và chất lượng khá, theo bà Tatyana Klyachko. “Đất nước này thường thu hút những người tìm kiếm sự cân bằng hợp lý giữa chi phí và trình độ đào tạo, chứ không phải các lộ trình học thuật danh giá, ưu tú. Trong khi đó, những sinh viên tốt nghiệp giàu có hơn và có năng lực học thuật mạnh hơn từ Trung Quốc và Ấn Độ thường chọn các hướng học bằng tiếng Anh – Mỹ, Anh, Canada hoặc Úc”, bà nói.

Yếu tố hạn chế đối với tăng trưởng tiếp theo, theo các chuyên gia, là sự không chắc chắn xung quanh tương lai của hệ thống cử nhân và thạc sĩ. “Đối với sinh viên định hướng sự nghiệp quốc tế, điều quan trọng là phải hiểu họ sẽ nhận được bằng cấp nào và bằng đó sẽ được công nhận ra sao ở nước ngoài. Chừng nào chưa có sự rõ ràng này, dòng sinh viên vào chủ yếu đến từ các quốc gia và nhóm thí sinh mà uy tín giáo dục Nga là đủ, bất kể mô hình đào tạo hình thức nào”, bà Klyachko chỉ ra.

Cụ thể, mặc dù tổng số sinh viên nước ngoài trong hệ thống giáo dục đại học Nga tăng, nhưng tỷ lệ của họ ở bậc cử nhân lại giảm: từ 70% trong tuyển sinh năm 2016 xuống 58% năm 2025, và trong tổng số đang học – từ 71% xuống 59%. Ngược lại, ở bậc chuyên gia, từ 2016 đến 2025 ghi nhận sự tăng trưởng ổn định về số công dân nước ngoài. Cụ thể, tuyển sinh tăng từ 12.900 lên 25.900, và tỷ lệ trong tuyển sinh tăng từ 17% lên 24%, theo Học viện Tổng thống.

Số sinh viên nước ngoài ở bậc thạc sĩ cho thấy mức tăng trưởng năng động nhất: từ 1,3% năm 2016 lên 17,7% năm 2025. “Như vậy, chuyên gia và thạc sĩ là những động lực tăng trưởng. Tổng tỷ lệ của hai bậc này trong tuyển sinh đã tăng từ 18% năm 2016 lên 42% năm 2025”, Inna Karakchieva cho biết.

Cán cân xuất-nhập giáo dục

“Hiện nay, đa số tuyệt đối sinh viên nước ngoài tại Nga là công dân các nước CIS (chủ yếu Kazakhstan, Turkmenistan, Uzbekistan, Tajikistan), và cùng với công dân Trung Quốc và Ấn Độ, ba nguồn này cung cấp khoảng 75% sinh viên nước ngoài đang học tại Nga”, Dmitry Shtykhno, Phó Hiệu trưởng Đại học Kinh tế Plekhanov, cho biết. Các yếu tố quan trọng quyết định khối lượng và cơ cấu sinh viên nước ngoài là các suất học bổng (quota) của Chính phủ Nga dành cho công dân nước ngoài. “Trong khi đó, số công dân Nga đi học ở nước ngoài thấp hơn đáng kể, khoảng 60.000 người”, chuyên gia lưu ý.

Mặc dù số sinh viên nước ngoài tại Nga tăng, nhưng dòng sinh viên Nga ra nước ngoài vẫn còn khá yếu. Theo dữ liệu UNESCO năm 2023, trung bình mỗi năm có khoảng 62.000 sinh viên Nga học ở nước ngoài. Phần lớn học tại các trường đại học Đức, S éc, Mỹ, Anh, Pháp, Phần Lan. “Như vậy, cán cân dòng sinh viên vào-ra có thể đánh giá là 6,5:1, tức là Nga ngày nay đóng vai trò là nước xuất khẩu giáo dục”, Vasily Kutyin, Giám đốc Phân tích của Ingo Bank, nhận định.

Khối lượng thị trường giáo dục đại học toàn cầu được ước tính đến năm 2025 đã vượt 1 nghìn tỷ USD, và đến năm 2034 có thể tăng lên 2,5 nghìn tỷ USD với tốc độ tăng trưởng trung bình hàng năm 11,62%.

Tin Khoa học – Công nghệ